‘Kloof stad en platteland dieper’

Als compacte provincie met een gedeelde identiteit, een waterschap en achttien gemeenten kan Friesland de weg wijzen bij vruchtbare samenwerking in het openbaar bestuur.

Met die boodschap beurde hoogleraar Caspar van den Berg van de RUG-Campus Fryslân maandagmiddag de bezoekers van de jaarlijkse Friese bestuurdersdag op. Als het ‘regionale bestuurlijke ecosysteem’ klopt, begunstigt dat volgens de bestuurskundige de brede welvaart van een regio.

Van den Berg toonde zijn gehoor een landkaart waaruit blijkt dat Zuidwest-Friesland, centraal Drenthe en het Gooi de breedste welvaart hebben en Amsterdam en de Rijnmond de smalste. De indeling zegt iets over de regionale welvaartsverschillen. Te gemakkelijk wordt aangenomen dat Nederland in de Europese Unie hoog scoort op inkomensgelijkheid, zegt Van den Berg. Dat blijkt nog tegen te vallen, want op de ranglijst is er een plekje in de middenmoot, tussen Groot-Brittannië en Griekenland.

Met financiële steun van Binnenlandse Zaken gaat Van den Berg regionale samenwerkingen onderzoeken op hun succes en hun falen bij het scheppen van ‘publieke waardecreatie’. Het onderzoek moet eind volgend jaar klaar zijn.

De hoogleraar vindt het onderwerp actueel, omdat zich in het land een kloof aftekent tussen een stadse elite en de bevolking van de randprovincies, die zich achtergelaten voelen. Zowel de populariteit van de prozwartepiet-blokkeerders als de grote sympathie voor de bruuske boerenacties tegen stikstofmaatregelen zou de diepte van die kloof illustreren.

,,Het landbouwprotest is nog maar het begin’’, voorspelt Van den Berg. ,,De noden en zorgen van mensen in krimpgebieden dringen niet door bij de mensen die in Den Haag de toon zetten.’’ Het Randstadperspectief domineert. Ook in andere EU-landen tekent zich een uitdiepende kloof af tussen stedelijke centra en de randen van de lidstaten.

Volgens Van den Berg wordt dit proces in Nederland tersluiks in de hand gewerkt door de fixatie op evenredige vertegenwoordiging, die zeker sinds de ontzuiling van de politiek in de hand werkt dat de meeste leden van de Tweede Kamer in het Westen wonen. ,,Het ontbreken van een regionale component bij de Kamerverkiezingen werkt het gevoel op het platteland in de hand dat er nergens meer ruimte voor is.’’

Van den Berg merkt dat plattelandsregio’s hun knopen gaan tellen. ,,Bij de opstelling van regionale energiestrategieën (RES) wilde Rotterdam dat graag samen met de buren in de Hoeksche Waard doen. Ik snap wel waarom. Maar de Hoeksche Waard vormde een eigen RES-regio. Dan zijn ze in vijf jaar CO2-neutraal en worden ze geen windmolenkolonie van Rotterdam.’’

De hoogleraar ziet ,,een democratisch tekort’’ in de klimaatpolitiek, die aan onderhandelingstafels is bedacht zonder veel inbreng uit de provincies.

Dijkgraaf Paul van Erkelens van Wetterskip Fryslân hield als gastheer van de bestuurdersdag nog een pleidooi voor ,,visionair en sturend’’ overheidshandelen, ,,soms tegen de wil van de mensen in’’. In plaats van duizend bloemen te laten bloeien, is volgens Van Erkelens juist planning geboden.

,,Nu dwingen rechters tot handelen, dat bestuurders hebben nagelaten’’, stelde de dijkgraaf. Hij betwijfelt of de boeren terecht boos zijn. ,,De wal keert het schip. Je zag het stikstofbeleid met het loslaten van de melkquota mislukken.’’