steken Baskische kunstvorm

LEEUWARDEN

-Vijf Friezen, verenigd onder de naam ‘Barteliers’zijn van plan om Bertsolaritza, een eeuwenoude poëtische kunstvorm uit Baskenland, naar Fryslân te halen. Op vrijdag 18 mei om 20.00 uur wordt dit project, ‘Bartelje’ genaamd, toegelicht in talenpaviljoen MeM in de Prinsentuin. Tijdens deze avons is ook de voorpremière van de FryslânDOK-documentaire ‘It súksesferhaal fan in minderheidstaal’, over het Baskische Bertsolaritza-fenomeen, en de eerste stappen van de initiatiefnemers om de improvisatievorm naar Fryslân te halen.

Moeilijke kunstvorm

Bertsolaritza is poëzie, slam, improvisatie, entertainment en muziek in één. Een ‘bertso’ is een muzikaal vers in Baskische stijl. De ‘bertsolari’ – zanger van de bertso – krijgt een onderwerp aangereikt, en moet daar na twintig seconden bedenktijd iets over zingen. Op rijm en op een bekende Basische melodie.

Een moeilijke kunstvorm die de Basken in het dna zit. Het wordt samen met vrienden gedaan in de kroeg, op het dorpsplein, en er zijn bertsolaritza-scholen voor kinderen om het onder de knie te krijgen.

Bruisende traditie

Wie denkt dat bertsolaritza een oubollige orale traditie is, heeft het mis. Eens in de vier jaar wordt de hoogmis van de dichtvorm gehouden: het Groot Bertsolari Kampioenschap (Bertsolari Txapelketa Nagusia).

Uit heel Baskenland komen de allerbeste bertsolari een dag samen en strijden ze om de heldeneer van vier jaar lang de beste genoemd te mogen worden. Het vierjaarlijks kampioenschap trekt 15.000 bezoekers van jong en oud, en wordt live op de Baskische tv uitgezonden.

Een groepje Friezen – gefascineerd en enthousiast geraakt door het fenomeen – wil proberen de kunstvorm op Fryske grûn te laten opbloeien. Het zaadje hiervoor wordt op vrijdag 18 mei gepland tijdens de informatieavond in taalpaviljoen MeM.

Bartelje

De Friese naam voor de kunstvorm is ‘Bartelje’: het woord knipoogt naar ‘boartsje’ en heeft ‘battelen’ in zich. Nadat de FryslânDok-documentaire ‘Súksesferhaal fan in minderheidstaal’ is vertoond en de regels zijn uitgelegd, kan iedereen die dat wil het zelf oefenen en proberen. In het Fries of een andere minderheidstaal of dialect uit de provincie. Hein Jaap Hilarides verzorgt deze avond de muziek.

Het (eerste) hoogtepunt van het Barteljen! moet plaatsvinden in de week van 1 tot 8 juli, als het Baskisch centraal staat in taalpaviljoen MeM. Professionele Baskische ‘bertsolari’ zullen dan workshops geven en er zal een gezamenlijk Baskisch/Fries ‘Bartelpartij’ worden gehouden.

De Barteliers

De vijf mensen die - verenigd als de ‘Barteliers’ – het Barteljen! in Fryslân introduceren zijn initiatiefnemer Bart Kingma, Gerard de Jong, Elmar Kuiper, Mirjam Vellinga en Syds Wiersma.