Skûlje yn Jorwert is vooral theatrale ervaring

JORWERT

Twintig jaar na het verschijnen van Hoe God verdween uit Jorwerd van Geert Mak staat Jorwert opnieuw in de schijnwerpers met de voorstelling Skûlje yn Jorwert.

Hoewel de eerste voorstelling al op vrijdag 8 april plaatsvond, is de officiële première vrijdag 15 april om 19.30 uur in de kerk van Jorwert. Hoofdpersoon is dominee Bas van Gelder die als predikant in 1940 in Jorwert terecht komt. De rijzige Jan Arendz lijkt geknipt voor de rol van geestelijk leidsman en vooraf leidt hij vanuit het café Het Wapen van Baarderadeel de toeschouwers door het oogverblindend mooie dorp Jorwert naar vier karakteristieke punten. In de laatste etappe richting kerk mogen de mensen even het pad afleggen tussen pastorie en kerk dat Van Gelder elke zondag bewandelde op weg naar een nieuwe prediking. De productie van J&Mteaterwurk is een voorstelling. ,,Met ook lichte momenten, het is niet loodzwaar, het wil af en toe een klucht zijn zoals dat in het leven zelf ook vaak het geval is’’, zo licht regisseur Bruun Kuijt toe. Jan Arendz, Marijke Geertsma en Wybe Koldyk wekken die korte maar turbulente periode tussen 1940 en 1945 tot leven met de dominee als verteller en hoofdpersoon. Koldyk speelt in de voorstelling twaalf verschillende rollen terwijl Geertsma er vijf voor haar rekening neemt. Ruim twee jaar geleden opperde Hotze Karsten het idee toen hij net Nachtboek van een kerkuil van Bas van Gelder had gelezen. Arendz: ,,Hy frege kin jim hjir ek wat mei? En doe hat it in skoft op de planke lein.’’ Oorlogsjaren in een klein dorp kun je eigenlijk veel groter maken. ,,Een dorp is de wereld in het klein, je kunt het ook op heel Europa projecteren’’, zo zegt Kuijt. Koldyk: ,,In dûmny dy’t in nije baan krijt en it is oarloch. It liket net allegearre wat it is. Eins komt hy by tafal yn it ferset terjochte.’’ Want ondanks zichzelf is hij geen held, hij biedt mensen die bij hem aankloppen  hulp en later werd dat vaak verward met verzet. Geertsma: ,,In dûmny wennet op sa’n doarp yn in glêzen hûs. En minsken ûnderdûke litte wie mear as allinnich mar Joaden in feilich plak jaan, der wienen ek guon dy’t net nei Dútslân woenen foar de Arbeitsdienst.’’ Het verzet gepresenteerd in de grijstinten van de werkelijkheid die in de beeldvorming vlak na de oorlog taboe was. Het gaat over mensen die door hulpvaardigheid aan de medemens in de schijnwerpers van de illegaliteit terecht komen zonder ooit held te zijn of ook maar die ambitie te hebben. Kuijt: ,,De oorlog belde bij de dominee aan met de vraag of hij ook mensen wilde helpen onderduiken. Uiteindelijk is het een mooi verhaal geworden, voor toeschouwers bijna een theatrale ervaring.’’ Van Gelder preekte in de Nederlandse taal en bleef ook Nederlands praten. Dat bracht hem wel eens in conflict met dorpsgenoten die wel graag wilden dat hij de taal ‘fan it gewoane folk’ zou spreken. Het was ook even een dilemma, Van Gelder vertelt ten slotte zijn verhaal en doet dat in het Fries. Arendz: ,,In bewuste kar, wy binne Friezen. Wy ha as tarieding by in dochter fan Van Gelder west yn Winterswijk. Dy praatte yn it earste heal oere noch altiten ‘vloeiend’ Frysk.’’ Want het gezin Van Gelder streek met vrouw Gerda en drie kinderen neer in Jorwert, een dorp van toen 412 inwoners. Die vijf jaar zouden Van Gelder nooit meer loslaten, zo bleek later. Niet alleen liet hij een boek na, ook ligt de in 1998 overleden zielenherder in Jorwert begraven. De voorstelling is ook in het Nederlands te volgen want er is eveneens belangstelling van buiten Friesland met een speciaal plekje voor de kleinkinderen van Van Gelder. Skûlje yn Jorwert wordt dertig keer opgevoerd waarvan 26 maal twee keer per dag, om 14.00 en om 19.30 uur. De laatste voorstelling is op de dag dat Nederland zijn doden herdenkt, 4 mei. Info en kaarten www.jmteaterwurk.nl.  

Tekst: Rynk Bosma

               

Auteur

Redactie